مؤلفه‌های گفتمانی، نشانه ـ معنایی و متنی دخیل در شکل‌گیری هویت روایی ادبی (مطالعة موردی داستان‌های کوتاه گلی ترقی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان شناسی - گروه زبان و ادبیات انگلیسی - دانشکده ادبیات و علوم انسانی - دانشگاه یاسوج - کهگیلویه و بویراحمد -ایران

چکیده

اغلب تعاریف مفهوم هویت به حس تعلق به گروه‌های اجتماعیاشاره دارند. در این میان متخصصان جامعه‌شناسی از یک سو و زبان‌شناسی و تحلیل گفتمان از سوی دیگر، هریک می‌کوشند تعریفی جامع از این مفهوم به‌دست دهند­. به‌زعم دستة اول، هویت بخشی از «خود ـ مفهوم» فرد است که برخاسته از دانش و آگاهی او از عضویت در گروه اجتماعی است­؛ حال آنکه زبان‌شناسان و تحلیلگران گفتمان، ازقبیل کروسکریتی،  هویت را برساختة نقش زبان در فرایند تولیدات زبانی و روایی می‌دانند. به عبارت دیگر، هویت برساختی است زبان‌شناختی ـ گفتمانی از عضویت در یک یا چند گروه از اجتماع  که زبان و گفتمان در شکل‌گیری آن دارای نقش محوری است. با لحاظ این پیش‌زمینة نظری­، پژوهش حاضر برآن است تا با روشی توصیفی ـ تحلیلی و پیشنهاد الگوهای حاصل از پژوهش، چگونگی شکل‌گیری هویت روایی در گفتمان مهاجرت، ظهور «خود» و «دیگری» را نه به‌مثابة عناصر ثابت و ازپیش‌تعیین‌شده و پایدار، بلکه به‌منزلة عناصری سیال و پویا که در بطن فرایند گفتمان و کنش روایت در عمل شکل ‌گرفته است، در آثار گلی ترقی، نویسندة معاصر ایرانی، واکاوی کند. پیکرة پژوهش شامل دو مجموعه‌داستان کوتاه با عنوان دو دنیا و خاطره‌های پراکنده است. پرسش‌‌های پژوهش نیز از این قرارند: مؤلفه‌های گفتمانی و سازوکارهای نشانه ـ معنایی دخیل در شکل‌گیری هویت روایی کدام‌اند؟ این سازوکارها در چه سطوحی قابل تحلیل‌اند؟ نتایج نشان می‌دهند سوگیری ­و­ بازنمایی اجتماعی، مقوله‌بندی و عاملیت به‌مثابة مؤلفه‌های گفتمانی و در لایه‌های نشانه‌ ـ معنایی و متنی  قابل بررسی است.
 

کلیدواژه‌ها