تحلیل زمان روایی در دو فیلم درباره الی و گذشته از دیدگاه ژرار ژنت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده سینما و تئاتر، دانشگاه هنر تهران، تهران

2 دانشگاه هنر تهران

چکیده

در این پژوهش تلاش شده است تا با رویکردی ساختارگرایانه، روایت دو فیلم از فیلم‌های اخیر سینمای ایران یعنی درباره الی (1388) و گذشته (2013) موردبررسی و مطالعه قرار بگیرند. تئوری‌های ژرار ژنت در باب روابط زمانی میان سطح داستان و سطح روایت در این آثار بکار بسته‌شده‌ تا به درک پیچیدگی‌های این آثار کمک کنند. هدف این پژوهش ارائه چارچوب ساختاری دو اثر موفق از سینمای ایران است تا بتواند راهگشایی برای فیلم‌سازان جوان و علاقه‌مندان به مطالعات سینمایی و روایت‌شناسی باشد. این پژوهش مطالعه‌ای توصیفی تحلیلی است که به روش مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهده فیلم انجام‌گرفته است. زمان یکی از عناصر مهم و تاثیرگذار در سینمای فرهادی است و مسئله اصلی این مقاله بررسی چگونگی کاربست زمان و تاثیرات آن بر کلیت روایت است. نتایج این مطالعه نشان داد که به جهت وفاداری به ژانر سینمای واقع‌گرا در فیلم درباره الی ترتیب رویدادها، ترتیبی تقریباً خطی و متناظر با ترتیب رویدادها در داستان است و زمان‌پریشی‌های اندکی در آن مشاهده می‌شود. درحالی‌که در فیلم ‌گذشته، پس‌نگری اهمیت ویژه‌ای دارد، اما تمام پس‌نگری‌ها از نوع نقلی هستند که بازهم در راستای خلق فضایی واقع‌گرا هستند. تداوم از نوع "صحنه" در هردوی این آثار زمانی به‌کاررفته است که قصد معرفی شخصیت‌ها یا توجه به جزئیات یک صحنه مدنظر بوده است. همین‌طور تداوم از نوع "حذف" نیز در هر دو فیلم به جهت ایجاد تعلیق و گره‌ روایت به‌کاررفته است. بسامد نیز در هردوی این آثار غالباً مفرد است که بازهم در خدمت وفاداری به ژانر واقع‌گرا بوده است.

کلیدواژه‌ها