تحلیل روایت شناسانه کوتاه‌ترین شعر شاملو بر اساس رمزگان پنج گانه رولان بارت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم،‌ قم، ایران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

یکی از رویکردهای نقد و تحلیل متون ادبی، دیدگاه روایت‌شناسی است. هرچند برخی از متون سنتی را نیز می‌توان با این دیدگاه بررسی و تحلیل کرد، در متون ادبی معاصر این دیدگاه کارایی بیشتری دارد. یکی از ویژگی‌های برجستۀ شعر نو خصوصیت روایی آن است و در این میان، اشعار احمد شاملو این ویژگی را به‌شکلی بارز نشان می‌دهد. کوتاه‌ترین شعر احمد شاملو، یعنی «سلاخی/ می‌گریست/ به قناری کوچکی/ دل باخته بود»، را براساس آموزه‌های روایت‌شناسانی چون رولان بارت، می‌توان نوعی روایت دانست؛ روایتی که هرچند فقط دو رویداد مرتبط را بازگو می‌کند، این ویژگی را دارد که پس از خوانش پایان نمی‌پذیرد و در ذهن خواننده ادامه می‌یابد. این پژوهش با به‌کارگیری روش بارت، یعنی تحلیل رمزگان پنج‌گانۀ روایت، نشان داده که شعر مذکور با توجه به تقابل دو شخصیت آن، روایت نوعی دل‌باختگی است که انتظارات، ابهامات و سؤالات بسیاری را برای خواننده ایجاد می‌کند. البته این روایت کوتاه به آن‌ها پاسخ نمی‌دهد و لذا در ذهن خواننده ادامه می‌یابد. همچنین بررسی تقابل دوجزئی «عشق ـ خشونت» در این شعر نشان می‌دهد درهم‌آمیختگی دو سویة این تقابل در درون‌مایه موجد طنز در این شعر شده است. شعر مورد بررسی در تحلیل نهایی، روایتی از «پیروزی عشق» و «شکست خشونت» است.  

کلیدواژه‌ها