ویژگی‌ها و کارکردهای روایت وارونه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خلیج‌فارس بوشهر، بوشهر،‌ ایران

چکیده

روایت وارونه شیوه‌ای کم­کاربرد و بدیع در ادبیات داستانی جهان است که مسیر زمان در آن وارونه شده و روایت از پایان به‌سوی آغاز می­رود. این نوع روایت از کارکردهای بلاغی و معنایی شایان توجهی برخوردار است. عمدة پژوهش­های انجام‌شده درباب ویژگی­ها و کارکردهای این گونه از روایت بر محور رمان­هایی با «روایت­ وارونة  کامل» است که وارونگی در سراسر آن‌ها از آغاز تا پایان رعایت شده است. با این­ همه و در کنار این شیوه، برخی از نویسندگان به خلق داستان در قالب «روایت وارونة محدود» توجه نشان داده و تنها بخشی از داستان خود را به‌شکل وارونه روایت کرده­اند؛ اما در همین مجال محدود از توانمندی­های این نوع از روایت و کارکردهای بلاغی و معنایی آن بهره گرفته­اند. پژوهش حاضر ضمن معرفی شیوة روایت وارونه، با بررسی دو نمونه از «روایت وارونة  محدود» ـ که از ادبیات داستانی فارسی گرفته شده ـ به اثبات این فرضیه می­پردازد که وارونگی وقتی فقط در بخشی از روایت به‌کار گرفته می­شود، نه‌فقط از توانمندی­های بلاغی و معنایی آن (در تناسب با روایت وارونة کامل) کاسته نخواهد شد، بلکه از این رو که گزینش محدود و موردی وارونگی در متن غالباً گزینشی دقیق و هدفمندانه است، می­تواند قابلیت­های بیشتری را در هر دو بخش بلاغت و معنا از خود به‌نمایش بگذارد. 

کلیدواژه‌ها